Leksykon terminów z zakresu opakowań  część 3.
27 Aug 2020 12:48

STRESZCZENIE: Niniejsza publikacja obejmuje uporządkowany alfabetycznie zbiór terminów i podstawowych pojęć z zakresu opakowań w językach polskim i angielskim wraz z definicjami lub opisem, a w niektórych przypadkach rysunkami ilustrującymi omawiane zagadnienia. Leksykon ma na celu ułatwienie komunikacji specjalistów różnych branż przemysłowych i uzgodnień technicznych związanych z produkcją oraz dystrybucją. Może być pomocny w prowadzeniu negocjacji handlowych i porozumień dotyczących charakterystyki użytkowej materiałów i opakowań oraz zamówień i produkcji.

ABSTRACT: This publication includes alphabetical set of terms in the field of packaging in Polish and English, with definitions or descriptions, and in some cases pictures illustrating the issues. The main aim of the lexicon is to facilitate the communication of specialists from various industry branches and technical arrangements related to production and distribution. It can be also helpful in conducting trade negotiations and agreements regarding the functional characteristics of materials and packaging, as well as orders and production.

Odporność chemiczna

Chemical resistance

Odporność materiałów, wyrobów oraz opakowań na oddziaływanie substancji chemicznych.

Odporność mikrobiologiczna

Microbiological resistance

Odporność na oddziaływanie drobnoustrojów: bakterii oraz grzybów i pleśni.

Odporność na starzenie

Ageing resistance

Zachowanie pierwotnych właściwości użytkowych, głównie mechanicznych, materiałów oraz opakowań mimo oddziaływania czynników atmosferycznych.

Odporność na ścieranie

Abrassion resistance

Właściwość mechaniczna materiału, wyrażająca się zdolnością do przeciwdziałania uszkodzeniu warstwy wierzchniej przemieszczających się względem siebie elementów, np. części maszyny, a także niedostatecznie unieruchomionych w transporcie opakowań.

Odporność na wysokie temperatury

High temperature resistance

Zachowanie pierwotnych właściwości użytkowych, głównie mechanicznych, materiałów oraz opakowań mimo oddziaływania wysokiej temperatury.

Odporność na niskie temperatury

Low temperature resistance

Zachowanie pierwotnych właściwości użytkowych, głównie mechanicznych, materiałów oraz opakowań mimo niskiej temperatury.

Odporność na działanie światła

Light resistance

Zachowanie pierwotnych właściwości użytkowych materiału lub opakowania pod wpływem oddziaływania światła, głównie w zakresie UV.

Odzysk odpadów opakowaniowych 

Packaging waste recovery

Zgodnie z Ustawą z dnia 14 grudnia 2012 o odpadach jest to jakikolwiek proces, którego głównym wynikiem jest to, aby odpady służyły użytecznemu zastosowaniu przez zastąpienie innych materiałów.

W przypadku odpadów opakowaniowych odzysk obejmuje recykling (patrz recykling odpadów opakowaniowych) oraz odzysk energii, a także procesy przystosowania odpadów do ponownego wykorzystania jako opakowanie (przywrócenie funkcji użytkowych).

Odzysk energii z odpadów opakowaniowych

Energy recovery from packaging waste

Termiczne przekształcanie odpadów opakowaniowych w celu odzyskania energii (np. paliwo alternatywne).

Opakowanie 

Packaging

W rozumieniu Ustawy z dnia 13 czerwca 2013 roku o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi opakowaniem jest wyrób, w tym wyrób bezzwrotny, wykonany z jakiegokolwiek materiału, przeznaczony do przechowywania, ochrony, przewozu, dostarczania lub prezentacji produktów, od surowców do towarów przetworzonych.

Opakowanie aerozolowe

Aerosol packaging

Opakowanie metalowe (stal, aluminium) lub szklane zawierające produkt w postaci aerozolu oraz gaz tzw. pędny, umożliwiający dozowanie tego rodzaju produktu.

Opakowanie aktywne

Active packaging

Poprawia stan i przedłuża okres przydatności żywności, zaprojektowane celowo tak, aby zawarte w nim składniki uwalniały substancje do żywności lub jej otoczenia bądź też je absorbowały. 

Do opakowań aktywnych zalicza się: opakowania o właściwościach przeciwbakteryjnych, opakowania absorbujące tlen, opakowania wydzielające/absorbujące CO2, opakowania absorbujące wodę, opakowania absorbujące etylen, opakowania wydzielające etanol, opakowania wydzielające/absorbujące zapachy, opakowania zabezpieczające barwę produktu, opakowania zawierające materiały umożliwiające miejscowy wzrost temperatury podczas podgrzewania itp.

Opakowanie bezpośrednie

Interior packaging

Opakowanie pozostające w bezpośrednim kontakcie z produktem.

Opakowanie bezzwrotne

Nonreturnable container

Opakowanie niepodlegające zwrotowi.

Opakowanie biodegradowalne

Biodegradable packaging

Opakowanie ulegające biodegradacji. Biodegradacja to proces rozkładu wywołany przez mikroorganizmy (bakterie, grzyby) w warunkach tlenowych do dwutlenku węgla, wody i soli mineralnych oraz nowej biomasy, natomiast w warunkach beztlenowych do dwutlenku węgla, metanu, soli mineralnych i nowej biomasy.

Opakowanie częściowe

Partial packaging

Konstrukcja wykorzystywana w celu przystosowania do transportu wyrobów, które nie są pakowane w całości, lub w celu zabezpieczenia powierzchni części wyrobów podatnych na uszkodzenia.

Opakowanie do artykułów przemysłowych

Industrial packaging

Opakowanie produktów innych niż spożywcze.

Opakowanie dostosowane do powtórnego zamykania

Reclosable package

Opakowanie, które po pierwotnym otwarciu umożliwia ponowne, w tym wielokrotne, zamykanie aż do całkowitego wykorzystania zawartości, przy zachowaniu takiego samego stopnia szczelności.

Opakowanie do gotowania produktu w opakowaniu

Boil-in-bag packaging

Opakowanie przystosowane do termicznej obróbki porcji żywności.

Opakowanie handlowe/sprzedażne

Commercial packaging

Opakowanie spełniające wymagania określonego systemu dystrybucji produktów.

Opakowanie hermetyczne

Hermetic packaging

Opakowanie szczelnie zabezpieczające produkt przed wpływem czynników zewnętrznych oraz przed ubytkiem produktu z opako-wania.

Opakowanie z gazem obojętnym

Inert gas packaging

Opakowanie wypełnione gazem, który nie reaguje z zawartością. Zazwyczaj do gazów obojętnych zaliczane są azot i ditlenek węgla.

Opakowanie giętkie

Flexible packaging

Opakowanie, którego kształt zazwyczaj ulega zmianie po wprowadzeniu lub usunięciu zawartości.

Opakowanie gotowe na półkę 

Shelf Ready Packaging (SRP)

Opakowanie zbiorcze zaprojektowane w sposób umożliwiający jednoczesne wystawienie większej ilości jednostek konsumenckich na półkę sklepową bez potrzeby ich wyjmowania, ułatwiające przemieszczanie, szybką identyfikację produktów w obrębie sklepu oraz zwiększające atrakcyjność zakupową. SRP stosowane są przeważnie do opakowywania towarów szybko rotujących. Do najczęściej występujących form tych opakowań zalicza się tacki tekturowe i z tworzyw sztucznych, pudełka tekturowe, skrzynki z tworzyw sztucznych.

Opakowanie grupowe

Multipack

Opakowanie zawierające kilka opakowań jednostkowych przeznaczonych do detalicznej sprzedaży. 

Opakowanie inteligentne

Smart packaging

Monitoruje stan zapakowanej żywności lub jej otoczenia i nie powinno uwalniać swoich składników do żywności.

Opakowanie z funkcją monitorowania przekazuje użytkownikowi zarejestrowane informacje o jakości produktu żywnościowego zawartego w tym opakowaniu. Interaktywne wskaźniki opakowania inteligentnego mogą być typu: czasowo-temperaturowego (np. farby termochromowe), informującego o świeżości produktu czy też utracie szczelności opakowania.

Opakowanie jednorazowego użytku

One way package, single way packaging 

Opakowanie, które ze względu na konstrukcję, właściwości lub charakterystykę zawartości nie jest przeznaczone do ponownego użytku.

Opakowanie jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych

Single use plastic packaging

W ujęciu dyrektywy 2019/904/UE opakowanie jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych oznacza opakowanie, które jest w całości lub częściowo wykonane z tworzyw sztucznych i nie zostało przeznaczone, zaprojektowane ani wprowadzone do obrotu, aby osiągnąć w ramach okresu użytkowania wielokrotną rotację poprzez zwrócenie go do producenta w celu powtórnego napełnienia lub ponownego użycia do tego samego celu, do którego było pierwotnie przeznaczone.

Opakowanie jednostkowe

Consumer packaging; sales packaging; primary packaging

Opakowanie określonej ilości produktu, służące do przekazywania produktu użytkownikowi w miejscu zakupu, zazwyczaj przeznaczonej do detalicznej sprzedaży.

Opakowanie kaucjonowane

Returnable packaging

Opakowanie, za które pobierana jest kaucja przy sprzedaży produktu w tym opakowaniu.

Opakowanie kompostowalne

Compostable packaging

Opakowanie biodegradowalne spełniające wymagania normy EN 13432, na które wydany został certyfikat przydatności do kompostowania w warunkach przemysłowych lub w warunkach kompostownika przydomowego.

Opakowanie o atmosferze kontrolowanej

Control Atmosphere Packaging (CAP)

Opakowanie, w którym skład gazu zastępującego powietrze jest kontrolowany i w okresie przechowywania produktu utrzymywany na stałym poziomie.

Opakowanie o atmosferze modyfikowanej

Modify Atmosphere Packaging (MAP)

Opakowanie, w którym skład wprowadzanych gazów zastępujących powietrze jest dobrany do charakteru pakowanego produktu w celu utrzymania jego pierwotnej jakości.

Opakowanie objętościowe

Volume package

Opakowanie napełniane wg objętości produktu, w odróżnieniu od zazwyczaj napełnianego wg masy produktu.

Opakowanie pośrednie

Intermediate packaging

Opakowania pośrednie wykorzystywane są do pakowania towarów już zapakowanych, jak też samych opakowań. Przykład mogą stanowić skrzynie lub pudła, wykorzystywane w transporcie np. produktów w opakowaniach jednostkowych.

Opakowanie premiowe

Premium package

Opakowania premiowe mają na celu promocję sprzedaży określonego produktu. Opakowania premiowe wykorzystywane są w takiego rodzaju akcjach jak loterie, konkursy oraz sprzedaż promocyjna.

Opakowanie prezentacyjne

Display package

Opakowanie przeznaczone do prezentacji na wystawie, np. sklepowej.

Opakowanie próżniowe

Vacuum packaging

Opakowanie, w którym wielkość zastosowanego podciśnienia utrzymywana jest w okresie przechowywania produktu.

Opakowanie przeciwwstrząsowe z tworzyw sztucznych

Cushioning plastics packaging

Opakowanie ze spienionego tworzywa sztucznego: sztywne, głównie ze styropianu spienianego w formie oraz termoformowane z folii ze styropianu, a także elastyczne, głównie ze spienionej folii z PE-LD. 

Tego rodzaju opakowania stosowane są w celu tłumienia drgań, wibracji i spadków, występujących w transporcie, oddziałujących na pakowane wyroby wrażliwe na skutki tego rodzaju narażeń.

Opakowanie przystosowane do spiętrzania

Stackable packaging

Opakowanie, którego konstrukcja i właściwości umożliwiają piętrzenie w warunkach składowania i transportu.

Opakowanie rozciągliwe

Stretch packaging

Opakowanie uformowane na wyrobie przez owinięcie folią rozciągliwą, względnie przez rozciąganie uprzednio uformowanego kaptura z folii rozciągliwej. 

Opakowanie składane 

Collapsible packaging

Opakowanie, które można złożyć bez rozdzielania jego poszczególnych elementów.

Opakowanie sztywne

Rigid packaging

Opakowanie, którego kształt nie zmienia się po wprowadzeniu lub usunięciu zawartości.

Opakowanie taśmowe

Strip packagng

Opakowanie zawierające szereg produktów oddzielonych od siebie, stosowane np. na rynku farmaceutycznym do tabletek i kapsułek.

Opakowanie termokurczliwe 

Shrinkable packaging

Opakowanie przylegające do pakowanego produktu, uformowane z kurczliwej folii termoplastycznej, zmniejszającej swoje wymiary pod wpływem ogrzewania.

Opakowanie transportowe 

Transport packaging, tertiary packaging

Opakowanie stosowane w transporcie do produktów luzem lub w opakowaniach jednostkowych oraz zbiorczych. 

Opakowanie wewnętrzne

Inner package

Opakowanie, dla którego do transportu wymagane jest opakowanie zewnętrzne (wg PN EN SO 21067-1: 2016 E).

Opakowanie wielokrotnego użytku

Reusable packaging

Opakowanie, które ze względu na konstrukcję lub właściwości może być powtórnie bądź wielokrotnie użytkowane.

Opakowanie wielomateriałowe

Composite packaging

Opakowanie wykonane co najmniej z dwóch różnych materiałów, których nie można rozdzielić ręcznie lub za pomocą prostych metod mechanicznych.

Opakowanie wtryskowe

Injection packaging

Opakowanie wytwarzane w procesie wtrysku stopionego tworzywa do formy wtryskowej, w której po następującym kolejno schłodzeniu następuje zestalenie formowanego wyrobu.

 

Opakowanie zabezpieczone przed niepożądanym otwarciem

Tamper evident packaging

Opakowanie, w przypadku którego wcześniejsze otwarcie jest zauważalne dla użytkownika lub innego zainteresowanego.

Opakowanie zabezpieczone przed otwarciem przez dziecko

Child proof packaging

Opakowanie trudne do otwarcia przez małe dzieci, które przy właściwym sposobie otwierania nie powinno sprawiać trudności osobom dorosłym (przy ewentualnym wykorzystaniu instrukcji podanej w zazwyczaj załączonej ulotce). 

Opakowanie zbiorcze

Grouped packaging, secondary packaging

Opakowanie zawierające zestaw składający się co najmniej z dwu opakowań jednostkowych, wykorzystywany zazwyczaj w opakowaniu transportowym.

Opakowanie zewnętrzne 

Outer packaging

Opakowanie transportowe zawierające wewnątrz inne opakowania, zazwyczaj z produktem.

Opakowanie zwrotne

Returnable packaging

Opakowanie, dla którego istnieje odrębny system odbioru, niekoniecznie w celu ponownego użycia.

Owinięcie

Overwrapping, wrapper

Opakowanie z materiału giętkiego, uformowane przez owijanie produktu, zazwyczaj w formie kostki. Owinięcie może być zamknięte przez klejenie lub zgrzewanie zakładek. Materiały papiernicze, w tym laminowane z folią oraz kompozycje giętkich folii z tworzyw sztucznych z surowcami mineralnymi, np. z kredą, wykazują trwałość uformowanych zakładek i ich zagięcie na produkcie stanowi zamknięcie opakowania. 

Owijanie

Wrapping

Formowanie opakowań w postaci owinięć.

Paczka 

Package, pack

Opakowanie wraz z produktem. 

Paczkowanie 

Prepacking

Zgodnie z definicją zawartą w Ustawie z dnia 7 maja 2009 o towarach paczkowanych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2335, z 2019 r. poz. 1495): towar paczkowany to każdy produkt, dowolnego rodzaju, w opakowaniu jednostkowym, jeśli spełnione są jednocześnie następujące wymagania: ilość nominalna produktu jest jednakowa dla całej partii i nieprzekraczająca 50 kg lub 50 l, jest odmierzana bez udziału nabywcy, nie może zostać zmieniona bez naruszenia opakowania.

Termin „paczkowanie” odnosi się w praktyce do znacznie mniejszych porcji w stosunku do górnego limitu.

Pakiet

Packet, parcel 

Opakowanie z materiałów giętkich wraz z produktem.

Pakowanie

Packing 

Napełnianie opakowań produktem oraz ich zamykanie, może być również połączone z uprzednim formowaniem opakowań.

Pakowanie aseptyczne

Aseptic packing

Proces prowadzony w warunkach aseptycznych, w którym występuje oddzielenie procesu sterylizacji produktu oraz opakowania. 

Pakowanie aseptyczne w systemie UHT

UHT Aseptic packing

Pakowanie aseptyczne, w systemie tzw. UHT (z ang. Ultra High Temperature), w połączeniu z krótkotrwałym (kilka sekund) oddziaływaniem na produkt bardzo wysokiej temperatury (w zakresie 140ºC), przy zastosowaniu opakowania spełniającego wymagania w tym procesie. Umożliwia długookresowe (wielomiesięczne) przechowywanie produktów, np. mleka i soków owocowych, przy 

zachowaniu ich wartości odżywczych. 

Pakowanie próżniowe

Vacuum packing

Pakowanie, podczas którego następuje ewakuacja powietrza z opakowania.

Pakowanie w gazie obojętnym

Inert gas packing

Zastąpienie powietrza w opakowaniu gazem, który nie oddziałuje na pakowany produkt. 

Pakowanie z dozowaniem objętościowym

Volumetric filling

Pakowanie, w którym opakowania napełniane są produktem odmierzanym wg jego objętości.

Pakowanie z dozowaniem wagowym

Weighing and filling

Pakowanie, w którym opakowania napełniane są produktem odmierzanym wg jego masy.

Paleta

Pallet

Sztywne podłoże, na którym są układane, składowane i transportowane produkty, najczęściej w opakowaniach transportowych, ale także bez opakowań (np. kostka brukowa). Wyróżnia się palety drewniane, metalowe, z tworzyw sztucznych oraz z tektury. Ze względu na konstrukcję palety dzielą się na: płaskie, słupkowe i skrzyniowe. Palety są skonstruowane tak, aby można było podnosić je wraz z ładunkiem za pomocą wideł wózka podnośnikowego. 

W Polsce jako typ podstawowy przyjęto paletę drewnianą, o wymiarach 1200x800 mm (tzw. europaletę), czterowejściową. Przy dostawach z importu dość często występują też palety o wymiarach 

1000x1200 mm. Patrz również: paletyzacja.

Paletyzacja

Palletizing

Paletyzacja wykorzystywana jest w składowaniu i transporcie jednostek ładunkowych. Wyroby na palecie wymagają unieruchomienia, które może być realizowane przy użyciu taśm stalowych i z tworzyw sztucznych, kapturów z folii termokurczliwej lub rozciągliwej, a także przez owijanie folią rozciągliwą. Tradycyjną formę organizacji przewozów paletowych jednostek ładunkowych stanowią umowy dwustronne pomiędzy dostawcą i odbiorcą towarów. Wygodniejszą formą organizacyjną jest z ang. tzw. pool paletowy, polegający na wspólnym użytkowaniu jednego ściśle określonego typu palety, spełniającej wymagania ujednolicone w skali międzynarodowej. Polska jest członkiem Europejskiego poolu paletowego EUR, do którego należy większość krajów europejskich.

Papier asfaltowany

Bituminazed paper, asphalt paper

Papier powlekany mieszankami asfaltowymi ograniczającymi przenikanie pary wodnej do pakowanych produktów. Może stanowić np. jedną z wewnętrznych warstw w papierowych workach wielowarstwowych. Bywa także stosowany jako zabezpieczenie przeciwkorozyjne wyrobów metalowych. 

cdn.

Bohdan Czerniawski, Hanna Żakowska, Joanna Karwowska