Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, określane jako PPWR, jest stosowane od 12 sierpnia 2026 r. Poszczególne wymagania zaczynają obowiązywać zgodnie z terminami określonymi w rozporządzeniu. Dla drukarni produkujących opakowania szczególnego znaczenia nabierają informacje powstające podczas przygotowania i realizacji zlecenia: konstrukcja produktu, zastosowane materiały, technologia, przebieg produkcji, wyniki kontroli jakości oraz dokumentacja związana z wyrobem.
Znaczenie ma również rola drukarni w łańcuchu dostaw. Podmiot fizycznie produkujący opakowanie nie zawsze jest jego wytwórcą w rozumieniu PPWR. W przypadku produkcji realizowanej pod nazwą lub znakiem towarowym klienta odpowiedzialność może spoczywać na podmiocie zlecającym. W praktyce wymaga to jasnego ustalenia zakresu informacji, które powinny powstać po stronie drukarni i zostać przekazane dalej.
Wersja produktu i dokumentacja
Produkcja seryjna wymaga jednoznacznego określenia, według jakiej specyfikacji wykonywane jest zlecenie. W trakcie życia produktu mogą zmieniać się konstrukcja, format, gramatura papieru lub tektury, folia, lakier, klej, wykrojnik, grafika albo sposób uszlachetnienia. Każda istotna modyfikacja wpływająca na właściwości wyrobu powinna pozostawić czytelny ślad w dokumentacji.
PPWR wymaga, aby przy zapewnianiu zgodności produkcji seryjnej uwzględniać zmiany projektu i właściwości opakowania. Z punktu widzenia drukarni oznacza to konieczność zachowania porządku w dokumentacji technologicznej i jej kolejnych wersjach. Po kilku miesiącach lub latach powinno być możliwe ustalenie, według jakich założeń wykonano konkretną serię produkcyjną.
Jest to szczególnie istotne w przypadku asortymentu podlegającego ciągłym modyfikacjom. Pełna identyfikowalność zmian (materiału, konstrukcji czy wykończenia) powinna umożliwiać dokładne odtworzenie specyfikacji produktu obowiązującej w chwili wykonania konkretnego zamówienia. Dzięki temu późniejsza analiza jakościowa lub reklamacyjna opiera się na dokumentacji odnoszącej się do rzeczywiście wyprodukowanego wyrobu.
Materiały i ich pochodzenie
Produkcja opakowań opiera się na materiałach dostarczanych w różnych terminach i seriach. Papier, tektura, folie, farby, lakiery i kleje mogą mieć tę samą specyfikację handlową, a mimo to pochodzić z innych dostaw. Przy bieżącej realizacji nie zawsze ma to znaczenie, jednak w sytuacji problemu jakościowego precyzyjna informacja o wykorzystanym materiale może skrócić analizę z kilku godzin do kilku minut.
PPWR nakłada na dostawców opakowań i materiałów opakowaniowych obowiązek przekazywania informacji i dokumentacji potrzebnej do wykazania zgodności. W praktyce materiał trafiający do zakładu powinien być powiązany z dokumentami opisującymi jego właściwości, a następnie z produkcją, w której został wykorzystany.
Takie podejście ma wartość również poza wymaganiami regulacyjnymi. Jeżeli dostawca poinformuje o niezgodności konkretnej dostawy, zakład może szybko ustalić, które zlecenia wymagają sprawdzenia. Przy braku takich powiązań pozostaje ręczne odtwarzanie zużycia na podstawie dokumentów, dat i stanów magazynowych.
Identyfikowalność w procesie produkcyjnym
PPWR przewiduje oznaczenie opakowania numerem typu, partii, numerem seryjnym lub innym elementem umożliwiającym jego identyfikację. W warunkach produkcyjnych taki identyfikator może zostać powiązany z informacjami dotyczącymi zlecenia, zastosowanej technologii, ilości wykonanej, wyników kontroli jakości i wykorzystanych surowców. Produkcja opakowań komplikuje ten proces, ponieważ wyrób zmienia swoją postać na kolejnych etapach. Arkusz może przejść przez druk, lakierowanie, laminowanie, kaszerowanie, sztancowanie, klejenie i pakowanie. Wraz z kolejnymi operacjami zmienia się także jednostka rozliczeniowa: od arkuszy, przez użytki, do gotowych opakowań i palet.
Na tym etapie ważna staje się ciągłość informacji. Jedna partia może zostać rozdzielona pomiędzy kilka stanowisk, a później ponownie połączona. Jeżeli zakład chce zachować pełne traceability, musi utrzymać relacje pomiędzy materiałem wejściowym, półproduktem i wyrobem końcowym.
Istotne jest również rozróżnienie pomiędzy technologią planowaną a rzeczywistym wykonaniem. Dokumentacja określa materiały, kolejność operacji i parametry, natomiast produkcja pokazuje, co zostało rzeczywiście użyte i w jaki sposób wykonano zlecenie. Jeżeli podczas realizacji zastosowano zamiennik materiału lub zmieniono parametr technologiczny, informacja o tym powinna pozostać związana z danym zleceniem.
Podobnie wygląda kwestia ilości. Dane o materiale przekazanym do operacji, ilości prawidłowo wykonanej, brakach i produkcji przekazanej dalej pozwalają określić rzeczywisty bilans zlecenia. Dzięki temu można wskazać miejsca powstawania strat i wykorzystać te informacje przy kolejnych kalkulacjach oraz analizie jakości.
Reklamacja jako sprawdzian jakości danych
Reklamacja szybko pokazuje, czy informacje produkcyjne są ze sobą właściwie powiązane. Po wskazaniu konkretnej serii trzeba ustalić, kiedy wyrób został wykonany, według jakiej dokumentacji, z jakich materiałów i w jakiej ilości.
Jeżeli podejrzenie dotyczy surowca, potrzebna jest możliwość wskazania innych zleceń, w których został wykorzystany. Gdy problem może wynikać z procesu technologicznego, analiza obejmuje produkcję realizowaną w podobnym czasie, na danym stanowisku lub przy określonych parametrach.
Ten sam mechanizm działa w przeciwnym kierunku. Informacja od dostawcy o problemie z materiałem powinna prowadzić do wyrobów, w których został zastosowany. Im lepsze powiązania pomiędzy produkcją, materiałami i dokumentacją, tym łatwiej ograniczyć zakres analizy do rzeczywiście zagrożonych produktów.
Dobrym testem organizacji danych jest próba prześledzenia losowo wybranej palety gotowych opakowań. Powinno być możliwe wskazanie zlecenia, dokumentacji obowiązującej podczas produkcji oraz informacji potrzebnych do oceny przebiegu realizacji. W bardziej rozbudowanym modelu można przejść dalej do konkretnych dostaw surowców. Taki sam test warto wykonać od strony materiału i sprawdzić, gdzie został wykorzystany.
Dane, które pozostają po produkcji
PPWR przewiduje przechowywanie dokumentacji technicznej i deklaracji zgodności UE przez pięć lat w przypadku opakowań jednorazowego użytku oraz przez dziesięć lat dla opakowań wielokrotnego użytku. W tym okresie mogą zmienić się pracownicy, dostawcy, maszyny, technologie i sposób organizacji pracy. Dlatego kluczowe znaczenie ma zachowanie relacji pomiędzy dokumentacją a konkretnym wyrobem.
Dla drukarni oznacza to przede wszystkim porządek w danych. Zlecenie powinno prowadzić do właściwej technologii, dokumentacji i informacji o wykonaniu. Materiał powinien mieć przypisaną specyfikację i dane dostawcy, a gotowy wyrób identyfikację pozwalającą wrócić do informacji potrzebnych przy późniejszej analizie.
Tak przygotowane dane służą nie tylko zgodności z wymaganiami PPWR. Wspierają kontrolę jakości, obsługę reklamacji, analizę zużycia materiałów, ocenę strat oraz przygotowanie kolejnych kalkulacji. W produkcji opakowań mają więc znaczenie zarówno prawne, jak i operacyjne.
Po zakończeniu zlecenia zakład powinien umieć odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań: co zostało wykonane, według jakiej dokumentacji, z jakich materiałów oraz jakie były rzeczywiste wyniki produkcji. Im łatwiej można uzyskać te informacje, tym sprawniej można później zweryfikować wyrób, przeanalizować problem jakościowy lub przygotować dane potrzebne do potwierdzenia jego zgodności.
Bartosz Łajca
O autorze: Architekt systemów biznesowych i procesów produkcyjnych. Od 2009 r. pracuje na styku biznesu i technologii, wspomagając firmy w obszarze organizacji procesów, produkcji i technologii. Poligrafia i opakowania są stałym obszarem jego pracy z klientami. Analizuje sposoby działania organizacji, łącząc to z projektowaniem rozwiązań, które porządkują przepływ informacji, produkcji, logistyki oraz współpracy między działami w codziennej pracy.