Więcej produktów w tym samym opakowaniu zbiorczym
17 lis 2026 08:51

Karton może pomieścić znacznie więcej, niż wynika z wymiarów pakowanego produktu. Warunkiem jest uwzględnienie jego rzeczywistego kształtu i sprawdzenie, jak pasuje do sąsiednich sztuk. W analizowanych układach takie dopasowanie pozwoliło zwiększyć liczbę elementów w opakowaniu od 13% do 106%. To wynik obliczeń dla konkretnych przypadków, ale zarazem wskazówka, gdzie szukać niewykorzystanej przestrzeni.

Rozmiar opakowania zbiorczego wybiera się na etapie projektowania, a skutki tej decyzji powracają przy każdej kolejnej wysyłce. Punktem wyjścia są zwykle trzy wymiary produktu: długość, szerokość i wysokość. Na ich podstawie można obliczyć, ile sztuk zmieści się w kartonie. Takie podejście nie zawsze pokazuje jednak wszystkie możliwości.

Kątownik, ceownik czy klin nie zajmują całej przestrzeni wyznaczonej przez swoje skrajne wymiary. Część tego umownego prostopadłościanu pozostaje pusta. Jeśli uda się w nią wpasować fragment sąsiedniego elementu, produkty można ułożyć ciaśniej. Ten sposób wzajemnego dopasowania można nazwać „splataniem”. Nie oznacza ono odkształcania ani wciskania przedmiotów na siłę, lecz takie ich ustawienie, aby wolne przestrzenie jednego zajmowała część drugiego.

Najpierw warto obrócić

Nawet przy prostych kształtach samo ustawienie produktu może znacząco zmienić wynik. Pokazuje to przykład prostopadłościanu o wymiarach 110 × 85 × 105 mm i opakowania o wymiarach wewnętrznych 464 × 439 × 184 mm.

Gdy pionowo ustawiony jest bok 105 mm, w kartonie mieści się tylko jedna warstwa: dwie potrzebowałyby 210 mm wysokości. Na dnie można rozmieścić 20 sztuk. Po obróceniu produktu tak, aby jego wysokość wynosiła 85 mm, mieszczą się dwie warstwy po 16 sztuk. W tym samym opakowaniu jest więc miejsce na 32 produkty zamiast 20, czyli o 60% więcej.

To jeszcze nie splatanie, lecz przykład korzyści z porównania orientacji. Przy produktach o bardziej złożonej geometrii dochodzi kolejna możliwość: dopasowanie sąsiadujących sztuk. Dwa kliny o przekroju trójkątnym można obrócić względem siebie tak, aby razem utworzyły prostopadłościan. Wolna przestrzeń wokół jednego klina zostaje wówczas zajęta przez drugi.

Istotne jest więc nie tylko to, czy produkt ma wnękę. Klin jest bryłą wypukłą, a mimo to pozostawia wolne miejsce w swoim gabarycie. O możliwości ciaśniejszego pakowania decyduje rzeczywista geometria i sposób zestawienia elementów.

Komputer szuka powtarzalnego wzoru

Ręczne sprawdzenie kilku ustawień jest proste. Znalezienie dobrego układu dla większej liczby nieregularnych przedmiotów staje się znacznie trudniejsze: liczba możliwych kombinacji szybko rośnie. Dlatego w opisanym badaniu wykorzystano metodę obliczeniową zaimplementowaną w narzędziu Pallet3D, działającym w przeglądarce.

Program przedstawia kształt jako układ małych komórek przestrzennych, czyli wokseli. Można je porównać do pikseli obrazu, z tą różnicą, że mają również głębokość. Każda komórka jest zajęta przez materiał albo pozostaje pusta. W badaniu pojedynczy element opisywano na siatce 5 × 5 × 5 komórek.

Zamiast ustawiać każdą sztukę osobno, metoda szuka wzoru, który da się wielokrotnie powtórzyć. Sprawdza też pary obróconych względem siebie elementów. Dobrze dopasowana para staje się w dalszych obliczeniach jednym zespołem, z którego budowany jest większy układ.

Model zachowuje ostrożność przy przeliczaniu wymiarów na siatkę: wnętrze opakowania zaokrągla w dół, a wymiary elementu w górę. Nie przyznaje więc kartonowi dodatkowego miejsca ani nie pomniejsza produktu. Ceną tego podejścia jest uproszczenie kształtu – różnic mniejszych niż jedna komórka program nie rozróżnia.

Narzędzie może uwzględniać również wymagany stopień podparcia, zakaz ustawiania cięższego elementu na lżejszym oraz ochronę przestrzeni nad produktami kruchymi. W samym badaniu wymagano pełnego podparcia spodu i dopuszczono wyłącznie obroty w poziomie. Nie uwzględniano wyściółki ani owinięcia, a reguła dotycząca mas była wyłączona.

Dobry układ to początek

Porównano pięć kształtów: kątownik, teownik, ceownik, klin oraz pełną kostkę jako przypadek kontrolny. Wszystkie miały taki sam gabaryt zewnętrzny, lecz różniły się ilością materiału w jego obrębie. Sprawdzano opakowania sześcienne i spłaszczone.

Wariant odniesienia wykorzystywał ten sam algorytm, ale bez wyszukiwania splatania. Wariant pełny zachowywał wcześniejsze możliwości i dodawał poszukiwanie dopasowanych par. Porównanie pokazywało zatem, ile daje ten dodatkowy mechanizm, a nie przewagę programu nad przypadkowym układem ręcznym.

Liczba kątowników w kartonie o wymiarach 30 × 30 × 30 komórek wzrosła o jedną trzecią (z 216 do 288 sztuk). W przypadku ceowników pakowanych w spłaszczone pudełka o wymiarach 24 × 24 × 12 komórek udało się podwoić tę wartość – obecnie zmieszczono tam 64 sztuki zamiast dawnych 32.

Największy przyrost uzyskano dla klina w tym samym spłaszczonym opakowaniu: 66 sztuk zamiast 32, a więc o ok. 106% więcej.

W jednym z układów klinów osiągnięto całkowite wypełnienie objętości opakowania w modelu. To szczególny przypadek, w którym można stwierdzić, że lepszy wynik nie istnieje. Dla pełnej kostki splatanie nie przyniosło żadnej poprawy – nie było wolnej przestrzeni w jej gabarycie, którą mógłby zająć „sąsiad”.

Wyniki zależały również od proporcji kartonu. Ten sam ceownik pozwolił uzyskać przyrost o ok. 13% w jednym opakowaniu sześciennym i o 100% w spłaszczonym. Ocena samego produktu to za mało – kluczowe jest przetestowanie go w docelowym opakowaniu. Podane procenty oznaczają wzrost liczby sztuk, a nie wzrost stopnia wypełnienia objętości o tyle samo punktów procentowych.

Podane przykłady są analizą wybranych przypadków, a nie obietnicą podobnych oszczędności dla każdego produktu. Układy sprawdzono obliczeniowo; nie przeprowadzono prób fizycznego pakowania. Metoda szuka dobrych rozwiązań w określonym zbiorze możliwości i co do zasady nie gwarantuje znalezienia najlepszego ze wszystkich istniejących układów.

Przed wdrożeniem trzeba też ocenić kwestie wykraczające poza geometrię: wytrzymałość opakowania, dopuszczalną masę ładunku, jego zabezpieczenie czy możliwość piętrzenia. Osobnym zadaniem pozostaje sprawdzenie sposobu wkładania i wyjmowania produktów w rzeczywistym procesie.

Ciaśniejsze rozmieszczenie może pozwolić ograniczyć liczbę kartonów potrzebnych do wysyłki, zużycie materiałów i liczbę jednostek ładunkowych. Tych korzyści w badaniu jednak nie mierzono. Wniosek dla projektanta jest bardziej bezpośredni: zanim ustali wymiary opakowania, warto sprawdzić układ produktów. Trzy wymiary pojedynczej sztuki mogą nie pokazywać, ile miejsca naprawdę potrzebuje cały zestaw.

Tomasz Stanisławski

Pallet3D – Independent Research and Development